Liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ súng tiến công Đà Nẵng, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Liên quân Pháp - Tây Ban Nha đã bị quân dân ta cầm chân tại đây suốt 5 tháng.
Quân đội triều Nguyễn thất bại và thành Gia Định cùng các đồn lũy quân sự khác dọc sông Lòng Tàu bị quân Pháp san phẳng.
Quân ta kháng cự quyết liệt, nhưng trước hỏa lực của địch, Đại đồn Chí Hòa rơi vào tay địch.
Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) gồm 12 điều, hai nội dung quan trọng và nặng nề nhất là triều đình Huế phải nhượng cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam kỳ và Côn Đảo với tất cả chủ quyền (điều 3), và bồi thường chiến phí với số tiền lên đến 4 triệu franc bạc (tương đương 2.880.000 lạng bạc) trong vòng 10 năm (điều 8)".
Lợi dụng sự bạc nhược của triều đình, Pháp ép Phan Thanh Giản nộp thành Vĩnh Long không điều kiện. Sau đó, Pháp lần lượt chiếm 3 tỉnh Tây Nam Kì không tốn một viên đạn.
Pháp lấy cớ giúp thương nghị sự tranh cãi giữa tay lái buôn Jean Dupuis và chính quyền nhà Nguyễn ở Bắc kỳ. Pháp lên kế hoạch đánh thành Hà Nội. Trận Hà Nội chỉ kéo dài chưa đến một giờ. Tổng đốc Nguyễn Tri Phương cùng quân sĩ chiến đấu dũng cảm những nhanh chóng thất bại.
Quân đội do Hoàng Tá Viêm chỉ huy phối hợp với đội quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc đã phục kích và tiêu diệt toán quân Pháp, trong đó có tên Tướng Garnier tại khu vực Cầu Giấy.
Tôn Thất Thuyết lấy danh vua Hàm Nghi xuống “chiếu Cần Vương”, làm bùng lên một phong trào yêu nước chống xâm lược sôi nổi – phong trào Cần Vương.
Nguyễn Tất thành sinh ra và lớn lên trong cảnh: nước mất, nhà tan; các phong trào đấu tranh yêu nước diễn ra sôi nổi nhưng đều thất bại; phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam lâm vào khủng hoảng sâu sắc về đường lối và giai cấp lãnh đạo... Truyền thống yêu nước của gia đình, quê hương và vận nước nguy nan đã hun đúc nên ở Nguyễn Tất Thành quyết tâm đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào. Ngày 5/6/1911, Nguyễn Tất Thành đã rời bến cảng Nhà Rồng, ra đi tìm đường cứu nước.
Dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị hợp nhất ba tổ chức Đảng diễn ra tại Cửu Long, Hương Cảng (Trung Quốc) đã nhất trí thành lập một đảng thống nhất, lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội nghị thảo luận và thông qua các văn kiện: Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, Điều lệ vắn tắt.
Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Trung Quốc về nước và ở tại Pác Bó (Cao Bằng), trực tiếp lãnh đạo cách mạng.
Tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, trước hàng nghìn đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ra đời. Bản tuyên ngôn khẳng định: 'Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy'.